"1939"

“O jee, de Derde Wereldoorlog is begonnen,” dacht ik toen ik twee weken geleden een foto zag van de resultaten van een Amerikaanse aanval op Iran. 

Vlak daarvoor was ik juist nog aan het nadenken geweest over de zielenkracht van Klaartje de Zwarte-Walvisch, van Mini Mooy, die ik via haar montere advertenties in het Joods Weekblad had leren kennen, en ook van Etty Hillesum, met wiens werk ik al decennia geleden kennis had gemaakt. Ik bewonder deze vrouwen, die alle met opgeheven hoofd de Holocaust in liepen, nu eenmaal meer dan ik in duizend blogs zeggen kan. Waar de wereld voor hen geen enkele plek meer bood, konden zij nog schuilen in hun eigen ziel, die zij ook nog voor anderen konden laten stralen.

Je moet het maar kunnen.

Mijn hersenpan is vervuild. Ik ben iemand die haar hele leven lang al nadenkt over de Tweede Wereldoorlog. Vraag me niet waarom, want hoewel ik het antwoord wel weet, is de situatie nu eenmaal zoals zij is. En als iets zoals het is kun je er maar beter je voordeel mee doen. Nog eens wat onbekende Joden in archieven terugvinden. Dat soort dingen.

Ik ben bevooroordeeld, zou ik ook wat vriendelijker kunnen zeggen. Bij de foto die ik twee weken geleden zag sprongen mijn gedachten onmiddellijk naar 1939. Maar dat is simpelweg omdat dit mijn referentiekader is. Het wil niet zeggen dat ik gelijk ga krijgen.

Gisteren en vandaag zijn er aanslagen gepleegd op Joodse instellingen in Rotterdam en Amsterdam. Hoewel ik ze niet zag aankomen, ben ik op geen enkele manier verrast. De chaos heerst. Chaos gecombineerd met agressie. Antisemitisme gemixt met woede jegens allerlei ook weer agressieve, internationaal gerichte acties van Israël.

Het referentiekader van Israël is ook 1939. En de zes jaren ervoor en erna. Het schiet allemaal niet op.

Het fascisme is terug, zo hoor en lees ik mensen de wereld om mij heen duiden. Ik zou erin mee willen gaan, het zou zo een mooie uitbreiding betekenen van mijn blog, dat maar zo’n beetje door druppelt en overigens nauwelijks gelezen wordt (behalve dan nu door jou, zeer gewaardeerde lezer/es!).

Maar ik weet gewoon niet of het zo is. Bepaalde elementen van het fascisme zijn terug, ja: het verlangen naar een sterk leiderschap, het simpel formuleren en groot maken van problemen, en het daarop bieden van een eenvoudige oplossing. We hebben autoritaire leiders, net als toen, en met de waarheid wordt een zelfsturend loopje genomen. Maar wat voegen we toe met de term ‘fascisme’? Is het eigenlijk wel meer dan een opgeheven wijsvinger die maakt dat we sommige mensen, groepen of partijen kunnen neerzetten als simpelweg fout?

Nu zit ik hier, in 2026, kijk naar de wereld. En heb geen idee wat ik ervan maken kan.